Wat is Braziliaans jiujitsu (BJJ)?

Op het eerste gezicht kan een partij Braziliaans jiujitsu overkomen als een verwarrende worsteling. Twee atleten rollen over de mat, verstrengeld in een wirwar van armen en benen die voor een buitenstaander onnavolgbaar lijkt. Maar wie de sport leert begrijpen, ziet dat er achter deze schijnbare chaos een diepe strategie schuilgaat.

Het is een vorm van fysiek schaken, waarbij elke greep, elke klem en elke positieverandering een berekende zet is met als doel de tegenstander te controleren en tot overgave te dwingen.

Intelligentie boven brute kracht

De kernfilosofie van BJJ is even elegant als effectief: zacht wint van hard. Het is een principe dat de sport fundamenteel onderscheidt van vele andere krijgskunsten. Het doel is niet om een tegenstander met brute kracht te overmeesteren, maar om hem of haar met superieure techniek, hefboomwerking en timing te neutraliseren. Een kleiner, fysiek zwakker persoon kan leren om een grotere, sterkere aanvaller te controleren en te dwingen tot overgave, het zogenaamde "afkloppen" (tappen).

Dit wordt bereikt door de strijd naar de grond te verplaatsen. Op de grond worden de voordelen van lengte en stootkracht grotendeels geneutraliseerd. Wat overblijft is een methodische zoektocht naar controle. De BJJ-beoefenaar werkt systematisch toe naar een dominante positie – zoals de mount (bovenop de tegenstander zitten) of de back control (de rug van de tegenstander controleren) – van waaruit de tegenstander weerloos wordt.

Vanuit deze dominante posities wordt een klem of verwurging (een submission) toegepast, die de tegenstander geen andere keuze laat dan op te geven. Trainingen bestaan dan ook uit het eindeloos herhalen van deze technieken en het sparren, waarin de fysieke puzzel telkens opnieuw wordt gelegd.

Van Japan naar Brazilië - De geschiedenis van het BJJ

Het verhaal van BJJ begint begin 20e eeuw, toen de Japanse judomeester Mitsuyo Maeda naar Brazilië emigreerde. Maeda was een expert in Kosen Judo, een variant die zich sterk specialiseerde in het grondgevecht. In Brazilië deelde hij zijn kennis met de jonge Carlos Gracie. Carlos nam de technieken over en gaf ze door aan zijn broers, waaronder de tenger gebouwde Hélio Gracie.

Hélio was de ware architect van de revolutie. Omdat hij fysiek niet kon concurreren met zijn broers op basis van kracht, begon hij de technieken te verfijnen. Hij legde de nadruk nog meer op hefboomwerking en timing, en paste de bewegingen zo aan dat ze maximale efficiëntie boden met minimale inspanning.

De familie Gracie testte en perfectioneerde hun systeem in de keiharde Vale Tudo (alles mag) gevechten, de voorlopers van het moderne MMA. Ze bewezen keer op keer dat hun grondgevechtsysteem superieur was, en legden zo het fundament voor de kunst die we nu kennen als Braziliaans jiujitsu.

De onlosmakelijke band tussen BJJ en MMA

De wereldwijde doorbraak van BJJ kwam begin jaren negentig, met de oprichting van de Ultimate Fighting Championship (UFC). Een slanke Braziliaan in een witte gi, Royce Gracie (de zoon van Hélio), stapte de kooi in en verbaasde de wereld. Hij versloeg boksers, worstelaars en karateka's die vaak veel groter en sterker waren, simpelweg door ze naar de grond te halen en te submitten. De UFC was de ultieme reclame: BJJ was geen theoretische kunst, maar een beproefd en superieur vechtsysteem.

Sindsdien zijn BJJ en MMA onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een MMA-vechter zonder gedegen BJJ-kennis is vandaag de dag ondenkbaar. De kunst biedt de essentiële gereedschappen voor het gevecht op de grond:

• Takedowns en transities: Het gevecht veilig naar de mat brengen en daar de controle behouden.
• Grondcontrole: De tegenstander vastpinnen en voorkomen dat hij kan ontsnappen of effectieve stoten kan uitdelen.
• Submissions: Het gevecht beslissen met een armklem, beenklem of verwurging, zonder zelf onnodige schade op te lopen.
• Defensie: Kunnen ontsnappen uit benarde posities op de grond en submissions van de tegenstander afweren.

De Regels van het wedstrijd BJJ in een notendop

Hoewel BJJ een kunst van zelfverdediging is, heeft het ook een competitieve sportkant met een duidelijk puntensysteem. Het doel is altijd om de tegenstander tot overgave te dwingen, maar als dit niet lukt binnen de tijdslimiet, beslissen de punten.

• Winst door Submission: De meest directe weg naar de overwinning. Een sporter wint onmiddellijk wanneer de tegenstander "afklopt" (met hand of voet op de mat of tegenstander tikt) als teken van overgave.
• Positiepunten: Voor het bereiken en controleren van dominante posities worden punten toegekend. Dit gebeurt pas na het behouden van de positie voor minimaal drie seconden.
  • Takedown (naar de grond brengen): 2 punten.
  • Sweep (vanaf de rug de tegenstander omkeren en bovenop komen): 2 punten.
  • Knee on Belly (knie op de buik): 2 punten.
  • Passing the Guard (langs de benen van de tegenstander komen): 3 punten.
  • Mount (volledig op de borst van de tegenstander zitten): 4 punten.
  • Back Control / Back Mount (de rug van de tegenstander controleren met haken in): 4 punten.
• Voordeel (Advantage): Als een atleet een duidelijke submission-poging doet of een positie bijna scoort, maar de tegenstander net op tijd ontsnapt, kan de scheidsrechter een "voordeel" toekennen. Bij een gelijke stand in punten, wint de atleet met de meeste voordelen.
• Straffen (Penalties): Voor passiviteit of illegale technieken kunnen strafpunten worden uitgedeeld, die van de score van de overtreder worden afgetrokken.

Bekende mma-vechters met een BJJ achtergrond

• Ronaldo Jacare Souza (Middleweight)
• Roger Gracie (Middleweight)
• Fabricio Werdum (Heavyweight)
• Robert Drysdale (Middleweight)
• Leonardo Santos (lightweight)
• Demian Maia (Middleweight)
• Gilbert Burns (Lightweight)
• Bibiano Fernandes (Featherweight)
• Vinny Magalhaes (Light heavyweight
• Reinier de Ridder (Middleweight)

Let op: odds kunnen onderhevig zijn aan veranderingen