Met Xavi Hernández heeft Nederland een Spaanse bondscoach. Na bijna vijftig jaar heeft Oranje weer een coach van buiten de landsgrenzen. Vroeger was het heel gewoonlijk dat Nederland een buitenlandse bondscoach had. Een overzicht van meer dan twintig buitenlandse bondscoaches.
Beginjaren Oranje onder Engelse invloed
Nederland had vooral in de eerste decennia van het internationale voetbal veel Engelse bondscoaches omdat Engeland toen als het voorbeeld van de moderne voetbalwereld gold. Het georganiseerde voetbal was daar verder ontwikkeld dan in Nederland, waardoor Engelse trainers veel kennis meebrachten over training, tactiek en wedstrijdvoorbereiding. Nederlandse clubs en de voetbalbond haalden daarom bewust trainers uit Engeland om het niveau te verhogen en spelers professioneler te begeleiden. Dat verklaart waarom namen als Edgar Chadwick, Fred Warburton, Bob Glendenning en later Jesse Carver een belangrijke rol kregen bij Oranje. Naarmate het Nederlandse trainersvak zich verder ontwikkelde, nam die afhankelijkheid van buitenlandse, en vooral Engelse, coaches steeds verder af.
Speciaal geval op weg naar WK 1974: Fadrhonc
Hoewel František Fadrhonc werd geboren in Tsjecho-Slowakije, wordt hij doorgaans niet tot de buitenlandse bondscoaches van Oranje gerekend. De reden is dat hij in 1966 de Nederlandse nationaliteit kreeg, vier jaar voordat hij in 1970 werd aangesteld als bondscoach van het Nederlands elftal. Tijdens zijn periode als bondscoach was hij dus officieel Nederlander. Daarom ontbreekt Fadrhonc in de meeste officiële overzichten van buitenlandse bondscoaches, ondanks zijn Tsjecho-Slowaakse afkomst.
František Fadrhonc had Oranje na 36 jaar afwezigheid naar het WK van 1974 geleid, maar in de aanloop naar het eindtoernooi nam de kritiek op zijn functioneren toe. De KNVB besloot daarom begin 1974 Rinus Michels aan te stellen als eindverantwoordelijke voor het WK in West-Duitsland. Fadrhonc legde zich daarbij neer en bleef onderdeel van de technische staf als assistent van Michels. Daardoor kon de ploeg profiteren van de kwaliteiten van beide trainers. Fadrhonc had een groot aandeel in de kwalificatie en de ontwikkeling van het spel, terwijl Michels tijdens het WK de leiding had over het elftal. Samen bereikten zij de finale, waarin Oranje met 2-1 verloor van West-Duitsland.
Laatste buitenlandse bondscoach die finale WK haalde
Ernst Happel werd op 1 januari 1977 aangesteld als bondscoach van het Nederlands elftal, als opvolger van Jan Zwartkruis. De Oostenrijker had op dat moment al een indrukwekkende reputatie opgebouwd met successen bij ADO Den Haag, Feyenoord en Club Brugge. Zijn belangrijkste opdracht was om Oranje naar het WK van 1978 in Argentinië te leiden. Hoewel Johan Cruijff ontbrak, slaagde Happel erin een hecht en tactisch sterk elftal te vormen, met spelers als Ruud Krol, Arie Haan, Johnny Rep, Rob Rensenbrink en Ernie Brandts in hoofdrollen. Nederland bereikte overtuigend de finale na overwinningen op onder meer Oostenrijk en Italië.
In de WK-finale tegen gastland Argentinië kwam Oranje vlak voor tijd dicht bij de wereldtitel. Bij een 1-1 stand schoot Rob Rensenbrink in de laatste minuut van de reguliere speeltijd op de paal. In de verlenging sloeg Argentinië alsnog toe via Mario Kempes en Daniel Bertoni, waardoor Nederland met 3-1 verloor. Happel verliet direct na het toernooi het Nederlands elftal en vervolgde zijn succesvolle trainersloopbaan in Duitsland. Ondanks zijn korte periode als bondscoach wordt hij nog altijd beschouwd als een van de meest invloedrijke trainers uit de geschiedenis van Oranje en de enige buitenlandse bondscoach die Nederland naar een WK-finale leidde.
Buitenlandse bondscoaches van Oranje
Edgar Chadwick (Engeland), bondscoach van 1908 tot 1913
Jimmy Hogan (Engeland), bondscoach in 1910
Fred Warburton (Engeland), bondscoach in 1912 en van 1919 tot 1923
Tom Bradshaw (Engeland), bondscoach in 1913
Billy Hunter (Schotland), bondscoach in 1914
Jack Reynolds (Engeland), bondscoach in 1919
Harry ‘Jim’ Waites (Engeland), bondscoach in 1921
Bob Glendenning (Engeland), bondscoach van 1923 tot 1940
Bill Townley (Engeland), bondscoach in 1924
John Edward Bollington (Engeland), bondscoach in 1924
Jesse Carver (Engeland), bondscoach van 1947 tot 1948
Tom Sneddon (Schotland), bondscoach in 1948
Friedrich Donenfeld (Oostenrijk), bondscoach van 1955 tot 1956
Max Merkel (Oostenrijk), bondscoach van 1955 tot 1956
Heinrich ‘Wudi’ Müller (Oostenrijk), bondscoach in 1956
George Hardwick (Engeland), bondscoach in 1957
Elek Schwartz (Roemenië/Frankrijk), bondscoach van 1957 tot 1964
Denis Neville (Engeland), bondscoach van 1964 tot 1965
Georg Kessler (Duitsland), bondscoach van 1965 tot 1970
Ernst Happel (Oostenrijk), bondscoach van 1977 tot 1978
Xavi Hernández (Spanje), bondscoach vanaf 2026
Let op: odds kunnen onderhevig zijn aan veranderingen
